Jak przesuwać pobór energii w zakładzie produkcyjnym, nie zakłócając produkcji?
W czerwcu 2025 r. energia na Rynku Dnia Następnego kosztowała w dni robocze między 10:00 a 15:00 średnio 95 zł/MWh. W styczniu 2026 r. w tych samych godzinach 763 zł/MWh, a taniej było w nocy: 459 zł/MWh (obliczenia ENERGIM na cenach SDAC publikowanych przez PSE). Dodatkowo w dni robocze od 7:00 do 22:00 musimy uwzględniać opłatę mocową. Jak zatem dobrze poukładać pracę zakładu i przy tym nie zakłócać produkcji? Zadanie wygląda na niewykonalne, ale w tym artykule postaram się dać kilka wskazówek, które pomogą obniżyć koszty energii.
- Optymalizacja kosztów energii w produkcji: przesuwa się pobór procesów z zapasem czasu, a plan produkcji i terminy zostają bez zmian.
- Od marca do września: najtańsze w dni robocze jest południe od 10:00 do 15:00, w czasie zmiany dziennej.
- Od listopada do stycznia: najtańsza jest noc od 22:00 do 7:00, która nie wchodzi do opłaty mocowej.
- Wieczór od 17:00 do 22:00: jedno z najdroższych okien przez cały rok i zawsze z opłatą mocową.
- Przesunięcie 100 MWh z wieczoru: latem 2026 r. na południe ok. 54 700 zł, zimą 2025/26 na noc ok. 44 800 zł z opłatą mocową.
- Start zmiany godzinę wcześniej: linia 500 kW pracująca na dwie zmiany od 5:00 zamiast od 6:00 oszczędza ok. 49 700 zł rocznie.
- Moc umowna: kilka odbiorników przeniesionych na tę samą godzinę może stworzyć nowy szczyt 15-minutowy.
- Umowa: przesunięcie obniża cenę energii tylko przy rozliczeniu z każdej godziny.
Kiedy energia jest najtańsza w ciągu doby i roku?
Najtańsza godzina zmienia się z porą roku. Latem cenę w południe obniża produkcja fotowoltaiki, zimą tego efektu prawie nie ma:
Średnia cena energii na RDN w dni robocze od 10:00 do 15:00 w kolejnych miesiącach [zł/MWh]
Średnie ceny w oknach doby, w dni robocze, z podziałem na sezony (obliczenia ENERGIM na cenach SDAC publikowanych przez PSE):
| Okno | Opłata mocowa | Marzec–wrzesień 2025 [zł/MWh] | Październik 2025–luty 2026 [zł/MWh] | Marzec–wrzesień 2026 [zł/MWh] |
|---|---|---|---|---|
| noc 22:00–7:00 | nie | 430,20 | 424,87 | 573,33 |
| rano 7:00–10:00 | tak | 476,94 | 671,51 | 562,43 |
| południe 10:00–15:00 | tak | 211,97 | 546,95 | 260,85 |
| popołudnie 15:00–17:00 | tak | 326,93 | 712,03 | 391,56 |
| wieczór 17:00–22:00 | tak | 669,10 | 653,84 | 808,20 |
| weekendy i święta, cała doba | nie | 331,58 | 425,78 | 372,95 |
Od marca do września południe było w każdym miesiącu najtańszym oknem dni roboczych. Od listopada do stycznia najtańsza była noc, a w październiku i lutym obie pory kosztowały podobnie. Opłata mocowa nie zależy od pory roku: w 2026 r. firma płaci 219,40 zł za każdą megawatogodzinę pobraną w dni robocze od 7:00 do 22:00, pomnożoną przez współczynnik swojej kategorii K (informacje Prezesa URE nr 57/2025 i 58/2025).
Gdzie w zakładzie szukać poboru do przesunięcia?
W zakładzie produkcyjnym linia główna pracuje według planu produkcji i nie przesuwa się jej o kilka godzin, ale czasem opłaca się przesunąć start zmiany o godzinę (przykład niżej). Na co dzień przesuwa się odbiorniki, które mają zapas czasu, czyli mogą pracować kilka godzin wcześniej albo później bez wpływu na wyrób:
- sprężarki ze zbiornikiem: zbiornik napełniony w tanich godzinach zasila sieć sprężonego powietrza przez kolejne godziny;
- chłodnie i agregaty chłodnicze: komora schłodzona o kilka stopni więcej pracuje potem na zapasie zimna;
- podgrzewacze wody i bufory ciepła: woda i ciepło magazynowane z wyprzedzeniem;
- ładowarki wózków widłowych i aut: ładowanie w oknie, w którym energia jest tańsza;
- suszarnie, nagrzewanie wstępne, przygotowanie wsadu: procesy przed właściwą produkcją;
- oczyszczalnia ścieków, wentylacja magazynów: urządzenia pomocnicze z elastycznym czasem pracy.
Przy każdym odbiorniku warto zapisać moc, zużycie energii w ciągu doby i o ile godzin można go przesunąć. Dane 15-minutowe z licznika operatora pokazują cały zakład, a podliczniki albo pomiary przenośne pokazują, który odbiornik tworzy szczyt.
Jak przesuwać pobór, nie zakłócając produkcji?
- Uzgodnij granice z technologiem i utrzymaniem ruchu. Ile da się przesunąć, wyznacza technologia procesu: minimalne temperatury, ciśnienia i czasy oraz wymagania jakości i BHP.
- Ułóż osobny grafik na lato i na zimę. Od marca do września przesuwaj pobór z wieczoru na południe, w czasie zmiany dziennej. Od listopada do stycznia przenoś go na noc albo na weekend.
- Licz koszt pracy ludzi. Za każdą godzinę pracy w porze nocnej przysługuje dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej z minimalnego wynagrodzenia (art. 151⁸ Kodeksu pracy). Za pracę w niedziele i święta przysługuje inny dzień wolny, a gdy to niemożliwe, dodatek 100% (art. 151¹¹). Dlatego w nocy i w weekendy najlepiej przesuwać odbiorniki, które pracują bez obsługi.
- Zautomatyzuj bufory. Sprężarki, chłodnie i ładowarki mogą pracować według harmonogramu godzinowego albo według cen na następny dzień, które TGE publikuje dzień wcześniej: kursy fixingu I od 10:30, a fixingu II o 13:50.
- Zacznij od jednego odbiornika. Przez miesiąc przesuwaj np. pracę sprężarek, porównaj koszt energii z tym samym okresem wcześniej i dopiero potem dokładaj kolejne odbiorniki.
Ile daje przesunięcie 100 MWh rocznie?
Przykład: zakład przenosi z wieczoru (17:00–22:00) 100 MWh rocznie. Obliczenia ENERGIM na średnich cenach z tabeli wyżej i stawce opłaty mocowej 219,40 zł/MWh, przy kategorii K4:
| Przesunięcie | Cena energii | Opłata mocowa | Razem |
|---|---|---|---|
| marzec–wrzesień 2026, wieczór → południe | −54 735 zł | bez zmian | −54 735 zł |
| marzec–wrzesień 2026, wieczór → noc | −23 487 zł | −21 940 zł | −45 427 zł |
| październik 2025–luty 2026, wieczór → noc | −22 897 zł | −21 940 zł | −44 837 zł |
| październik 2025–luty 2026, wieczór → południe | −10 689 zł | bez zmian | −10 689 zł |
W kategorii K1 opłata mocowa za 100 MWh wynosi 3 730 zł zamiast 21 940 zł, więc zysk z przeniesienia na noc jest mniejszy. Kwoty nie uwzględniają dodatków za pracę ludzi w nocy i w weekendy. Przesunięcie nie zmniejsza zużycia energii, jak poprawa efektywności energetycznej: zmienia godziny poboru, a oszczędności biorą się z różnicy cen i z opłaty mocowej. Jak policzyć kategorię K dla każdej doby, opisujemy w artykule o obniżeniu opłaty mocowej w firmie produkcyjnej.
Ile daje start zmiany godzinę wcześniej?
Przykład: linia produkcyjna o mocy 500 kW pracuje w dni robocze i każdą zmianę zaczyna godzinę wcześniej. Obliczenia ENERGIM na cenach SDAC od października 2025 r. do września 2026 r. (252 dni robocze), przy stawce opłaty mocowej na 2026 r. i kategorii K4:
| Grafik przed → po | Godzina zdjęta → dodana | Cena energii | Opłata mocowa | Razem rocznie |
|---|---|---|---|---|
| 2 zmiany, 6:00–22:00 → 5:00–21:00 | 21:00–22:00 → 5:00–6:00 | −22 037 zł | −27 644 zł | −49 681 zł |
| 1 zmiana, 7:00–15:00 → 6:00–14:00, tylko od października do lutego | 14:00–15:00 → 6:00–7:00 | −3 166 zł | −11 189 zł | −14 356 zł |
| 1 zmiana, 7:00–15:00 → 6:00–14:00, cały rok | 14:00–15:00 → 6:00–7:00 | +26 591 zł | −27 644 zł | −1 053 zł |
| 1 zmiana, 8:00–16:00 → 7:00–15:00 | 15:00–16:00 → 7:00–8:00 | +26 530 zł | bez zmian | +26 530 zł |
| 2 zmiany, 7:00–23:00 → 6:00–22:00 | 22:00–23:00 → 6:00–7:00 | +2 744 zł | bez zmian | +2 744 zł |
Najwięcej daje zamiana godziny 21:00–22:00 na 5:00–6:00. Od marca do września 2026 r. pierwsza kosztowała w dni robocze średnio 804 zł/MWh i wchodziła do opłaty mocowej, a druga 559 zł/MWh bez opłaty. Gdy obie godziny leżą w oknie 7:00–22:00, decyduje sama cena: start o 7:00 zamiast o 8:00 zamienia godzinę 15:00–16:00 (latem 342 zł/MWh) na 7:00–8:00 (681 zł/MWh). Jedną zmianę od 7:00 opłaca się przesunąć tylko zimą, bo latem godzina 14:00–15:00 kosztowała 262 zł/MWh, a 6:00–7:00 659 zł/MWh.
Kwoty nie obejmują kosztów pracy ani zmiany kategorii K. Pora nocna to 8 godzin między 21:00 a 7:00, które pracodawca ustala w regulaminie pracy (art. 151⁷ Kodeksu pracy). Przy porze nocnej od 21:00 do 5:00 zmiany 5:00–13:00 i 13:00–21:00 nie mają godzin nocnych, a przy porze od 22:00 do 6:00 za godzinę 5:00–6:00 przysługuje dodatek nocny. Własny grafik policzysz w kalkulatorze przesunięcia zmiany.
Jak pomaga system zarządzania energią?
System zarządzania energią (EMS) łączy pomiary z podliczników z harmonogramem pracy odbiorników. W optymalizacji kosztów energii w przedsiębiorstwie produkcyjnym przejmuje cztery zadania:
- monitorowanie zużycia w czasie rzeczywistym: pokazuje, które odbiorniki tworzą szczyt i ile energii pobierają w drogich godzinach;
- sterowanie buforami: włącza sprężarki, chłodnie i ładowarki w tańszych godzinach, według harmonogramu albo cen na następny dzień;
- redukcja szczytów mocy: odłącza na kilka minut odbiory, zanim średnia z kwadransa przekroczy moc umowną;
- raportowanie efektu: porównuje koszty energii przed zmianą i po niej.
Bardziej zaawansowane systemy same pobierają kursy z TGE i układają harmonogram buforów na następny dzień.
Przed wdrożeniem systemu warto zrobić audyt energetyczny albo analizę profilu 15-minutowego. Pokazują one, ile poboru da się przesunąć, zanim przedsiębiorstwo zainwestuje w automatykę.
Na co uważać przy przesuwaniu poboru?
- Moc umowna: kilka odbiorników przeniesionych na to samo południe może stworzyć nowy szczyt 15-minutowy i opłatę za przekroczenie; urządzenia trzeba uruchamiać kolejno, co opisujemy w artykule o obniżeniu mocy umownej.
- Kategoria K opłaty mocowej: przeniesienie poboru z nocy na południe podnosi średni pobór w godzinach szczytu i może pogorszyć kategorię; przeniesienie z wieczoru na południe jej nie zmienia, a z wieczoru na noc ją poprawia.
- Sposób rozliczenia energii: przy cenie liczonej z każdej godziny przesunięcie obniża koszt energii, a przy cenie stałej albo średniej arytmetycznej z miesiąca nie zmienia ceny; różnice opisujemy w artykule o obniżeniu ceny energii przy zakupie na spocie.
- Taryfa dystrybucyjna: w grupach trójstrefowych, np. B23 i C23, stawka zmienna za dystrybucję też zależy od godziny, więc przesunięcie trzeba sprawdzić również w strefach taryfy; opisujemy je w artykule o taryfach prądu dla firm.
- Zmienność cen: średnie z tabeli dotyczą lat 2025–2026, a w pojedynczych dniach kolejność godzin bywa inna, więc grafik warto sprawdzać co sezon na aktualnych cenach.
Chcesz wiedzieć, który pobór w Twoim zakładzie można przesunąć?
Wyślij nam kontakt i krótko opisz swoją sytuację. Na profilu 15-minutowym i liście odbiorników wskażemy pobór do przesunięcia osobno na lato i zimę, z wpływem na cenę energii, opłatę mocową i moc umowną.