4 sposoby na obniżenie opłaty mocowej w firmie produkcyjnej

Autor: Radosław Andrulewicz

Od 2021 do 2026 r. stawka opłaty mocowej dla firm wzrosła z 76,20 do 219,40 zł/MWh, czyli o 188% (informacje Prezesa URE). Średnia cena energii na Rynku Dnia Następnego wzrosła w tym czasie z 401,17 zł/MWh w 2021 r. do 500,09 zł/MWh od stycznia do sierpnia 2026 r., czyli o 25% (URE, TGE, obliczenia ENERGIM). Ile z tej stawki zapłaci zakład, zależy od kategorii K, którą operator wyznacza osobno dla każdej doby roboczej (art. 70a ustawy o rynku mocy).

• Obniżenie opłaty mocowej w firmie produkcyjnej: liczy się energia pobrana z sieci w dni robocze od 7:00 do 22:00 i kategoria K każdej doby.
• 1. Przenieś pobór poza godziny szczytu: energia pobrana w nocy, w weekendy i święta nie wchodzi do opłaty mocowej.
• 2. Wyrównaj dobowy profil poboru: różnica poniżej 5% między szczytem a resztą doby daje kategorię K1 i współczynnik 0,17.
• 3. Pokryj szczyt własną energią: fotowoltaika, magazyn energii i kogeneracja zmniejszają pobór z sieci w godzinach szczytu.
• 4. Połącz punkty poboru: na wniosek firmy operator wyznacza kategorię z sumy poboru kilku punktów (art. 70b ustawy o rynku mocy).

1. Przenieś pobór poza godziny szczytu

Opłatę mocową liczy się ze wzoru z art. 70a ust. 4 ustawy o rynku mocy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 610):

• A: współczynnik kategorii odbiorcy, od 0,17 w K1 do 1 w K4;
• ZK: energia pobrana z sieci w godzinach szczytowego zapotrzebowania na moc [MWh];
• SOM: stawka opłaty mocowej ustalona przez Prezesa URE [zł/MWh].

Opłata to A razy ZK razy SOM. W 2026 r. godziny szczytu obejmują dni robocze od 7:00 do 22:00 (informacja Prezesa URE nr 57/2025). Energia pobrana od 22:00 do 7:00, w soboty, niedziele i święta nie trafia do ZK. Każde 100 MWh przeniesione z godzin szczytu na noc obniża opłatę w 2026 r. o 21 940 zł w kategorii K4 i o 3 730 zł w K1 (obliczenia ENERGIM).

W zakładzie produkcyjnym najłatwiej przenieść procesy, które nie wymagają obecności całej zmiany:

• nagrzewanie i suszenie: wstępne nagrzewanie pieców i suszarni przed 7:00;
• sprężone powietrze i chłodzenie: napełnianie zbiorników i schładzanie magazynów chłodniczych w nocy;
• ładowanie wózków widłowych: ładowanie floty po 22:00, które system zarządzania energią może włączać automatycznie;
• produkcja na zapas: zmiana nocna albo weekendowa dla wyrobów, które można składować.

Takie przesunięcie zużycia energii na noc zmniejsza energię w szczycie i podnosi średni pobór poza szczytem, więc może też poprawić kategorię K. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 5 września 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1350, § 7) pozwala Prezesowi URE wyznaczyć na 2027 r. od 8 do 15 godzin w tym samym oknie 7:00–22:00, więc okres naliczania może się tylko skrócić.

2. Wyrównaj dobowy profil poboru

Kategorię K operator wyznacza dla każdej doby roboczej, od 0:00 do 23:59 (art. 70a ust. 3). Porównuje średni godzinowy pobór w godzinach szczytu ze średnim godzinowym poborem w pozostałych godzinach tej samej doby (art. 70a ust. 1 i 2):

Kategorię K4 dostaje też doba, w której poza godzinami szczytu firma nie pobrała z sieci ani kilowatogodziny (art. 70a ust. 1 pkt 4).

O kategorii decyduje profil, a nie roczne zużycie. Zakład na trzy zmiany z równym poborem może mieścić się w K1. Zakład pracujący od 6:00 do 14:00 albo na dwie zmiany od 6:00 do 22:00 pobiera w nocy niewiele, więc zwykle trafia do K4. Przy pracy dwuzmianowej trzecia, krótsza zmiana albo przeniesienie na noc procesów z punktu 1 może obniżyć kategorię w części dni.

Sztuczne zwiększanie poboru w nocy rzadko się opłaca, bo każda dodatkowa megawatogodzina kosztuje energię i dystrybucję. Lepiej przenosić pobór, który i tak jest potrzebny. Optymalizacja opłaty mocowej w przedsiębiorstwie produkcyjnym zaczyna się od danych: kategorię każdej doby można policzyć z danych 15-minutowych z licznika, które udostępnia operator; mechanizm i historię stawek opisujemy w artykule o opłacie mocowej dla firm.

3. Pokryj szczyt własną energią

Do opłaty mocowej wlicza się energia pobrana z sieci albo dostarczona linią bezpośrednią (art. 70a ust. 4). Energia z własnego źródła za licznikiem, zużyta na miejscu, jej nie podnosi:

• instalacja fotowoltaiczna: produkuje głównie między 7:00 a 22:00, więc zmniejsza pobór z sieci w godzinach szczytu i obniża średnią w szczycie, co może też poprawić kategorię;
• magazyn energii: ładowany w nocy i rozładowywany w szczycie podnosi pobór poza szczytem i obniża pobór w szczycie;
• kogeneracja albo inne własne źródło: pracujące w godzinach szczytu zastępuje energię z sieci.

W zakładzie 3-zmianowym z naszego case study rozbudowa fotowoltaiki o 150 kWp dawała 153 MWh energii rocznie przy autokonsumpcji 98%. Magazyn energii trzeba policzyć na profilu: w zakładzie przemysłowym magazyn 250 kW / 500 kWh zwracałby się ok. 40 lat. Jak magazyn i PV obniżają też moc umowną, opisujemy w artykule o obniżeniu mocy umownej.

4. Połącz punkty poboru

Kategorię K operator wyznacza osobno dla każdego punktu pomiarowego (art. 70b ust. 1). Na wniosek odbiorcy łączy jednak kilka punktów i kwalifikuje je do kategorii na podstawie sumy poboru (art. 70b ust. 2 i 3). Warunki:

• punkty są połączone siecią albo instalacją odbiorcy, bez sieci innych przedsiębiorstw energetycznych;
• punkty są w sieci tego samego operatora, do którego firma jest bezpośrednio przyłączona;
• przy umowie kompleksowej wniosek może objąć tylko punkty z umowy z jednym sprzedawcą (art. 70b ust. 4 i 5).

Przykład: zakład ma dwa punkty pomiarowe na jednym terenie. Biuro i magazyn pracują od 7:00 do 16:00 i są w K4, a hala z produkcją ciągłą jest w K1. Po połączeniu operator liczy kategorię z sumy obu profili, więc równy pobór hali może obniżyć kategorię całości. Wniosek składa się do operatora, do którego sieci przyłączony jest zakład.

Czy firma może nie płacić opłaty mocowej?

Nie. Uniknąć opłaty mocowej całkowicie nie da się, jeśli zakład pobiera energię z sieci w godzinach szczytu. Opłata jest na rachunkach za prąd od 1 stycznia 2021 r. i finansuje rynek mocy: elektrownie i inne jednostki z umową mocową dostają wynagrodzenie za gotowość do pracy w godzinach największego zapotrzebowania. Na fakturze za prąd opłata mocowa jest osobną pozycją w części dystrybucyjnej rachunku, także przy umowie kompleksowej. Nalicza ją operator, a stawkę ustala Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

Zwolnienia dla przedsiębiorstw nie ma. Przepisy o obniżonej opłacie dla odbiorców przemysłowych (art. 71–73 ustawy o rynku mocy) uchyliła nowelizacja z 23 lipca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1505). Zmiana grupy taryfowej też nie obniża opłaty mocowej: firmy w grupach C2x i B płacą tę samą stawkę, a różnicę robią tylko energia w szczycie i kategoria K. Wyjątkiem są firmy na niskim napięciu z mocą umowną do 16 kW, które do końca 2027 r. płacą ze współczynnikiem 1, bez kategorii (art. 89a ustawy o rynku mocy). Gospodarstwa domowe płacą miesięczny ryczałt.

Duży zakład może za to zarabiać na rynku mocy jako jednostka redukcji zapotrzebowania (DSR): dostaje wynagrodzenie za gotowość do ograniczenia poboru na wezwanie PSE. To przychód z osobnej umowy mocowej, a nie obniżka opłaty mocowej na fakturze.

Od którego sposobu zacząć?

Najszybciej obniżyć opłatę mocową można bez inwestycji: zmianą grafiku pracy i wnioskiem o połączenie punktów poboru. Dla firm energochłonnych rząd przyjął projekt dopłat do kosztów energii na lata 2027–2030, który opisujemy w artykule o opłacie mocowej 2027.

Chcesz wiedzieć, w której kategorii jest Twój zakład?

Wyślij nam kontakt i krótko opisz swoją sytuację. Z profilu 15-minutowego wyznaczymy kategorię K dla każdej doby roboczej, policzymy opłatę mocową i pokażemy, które procesy opłaca się przenieść poza godziny szczytu.