5 sposobów na obniżenie mocy umownej w firmie

Autor: Radosław Andrulewicz

Zakład produkcyjny z naszego case study zużył w roku 2 462 MWh energii, czyli pobierał średnio 281 kW. Najwyższy 15-minutowy pobór w całym roku wyniósł 684 kW, a moc umowna 1 000 kW (case study ENERGIM, obliczenia własne). Operator nalicza opłatę za moc od mocy umownej co miesiąc, niezależnie od zużycia. Rozporządzenie Ministra Energii z 3 września 2026 r. wiąże moc umowną z najwyższą średnią mocą z 15 minut (§ 2 pkt 6 lit. a, Dz.U. 2026 poz. 1182), więc o jej wysokości decyduje kilka najwyższych kwadransów w roku.

• Obniżenie mocy umownej w firmie: każdy zbędny kW kosztował w naszych case studies od 201 do 243 zł rocznie.
• 1. Policz moc umowną na profilu 15-minutowym: zamów moc według najwyższego rzeczywistego poboru, a nie projektu sprzed lat.
• 2. Zamów różną moc w poszczególnych miesiącach: taryfy pozwalają zamówić inną moc na każdy miesiąc, co pomaga przy sezonowej produkcji.
• 3. Rozłóż w czasie pracę dużych odbiorników: maszyny pracujące razem w jednym kwadransie podnoszą szczyt; rozłożone w czasie go obniżają.
• 4. Zainstaluj automatyczną kontrolę mocy: sterownik odłącza na kilka minut odbiory, które mogą poczekać, zanim średnia z kwadransa przekroczy limit.
• 5. Ogranicz szczyt magazynem energii albo fotowoltaiką: oba ścinają szczyt tylko wtedy, gdy szczyt jest krótki albo przypada w słoneczne godziny.

1. Policz moc umowną na profilu 15-minutowym

Moc umowna to wartość nie mniejsza niż najwyższa średnia moc z 15 minut (§ 2 pkt 6 lit. a rozporządzenia taryfowego). Operator porównuje z nią pobór w każdym kwadransie, a za nadwyżki nalicza opłatę od sumy dziesięciu największych w miesiącu (§ 53). Moc ustalona przy przyłączeniu, na podstawie projektu albo „na zapas”, zwykle jest wyższa niż rzeczywisty szczyt.

Na fakturze za dystrybucję energii elektrycznej moc umowna stoi przy składniku stałym stawki sieciowej: operator mnoży ją w kilowatach przez stawkę z taryfy, co miesiąc, także wtedy, gdy zakład stoi. Pobór w każdym kwadransie rejestruje licznik.

Dane 15-minutowe z ostatnich 12 miesięcy udostępnia operator. Wszystkie kwadranse układa się od największego do najmniejszego i sprawdza, ile razy pobór zbliżył się do maksimum. W naszych case studies wyglądało to tak:

Koszt 1 kW to oszczędność podzielona przez obniżenie mocy (obliczenia ENERGIM).

Nowa moc umowna była w tych obiektach wyższa od najwyższego poboru o 16 kW, czyli 2,3%, w zakładzie pracującym całą dobę ze stabilnym profilem i o 10 kW, czyli ok. 9%, w nowym budynku. Przy rozruchach dużych maszyn albo planowanej rozbudowie zapas powinien być większy. Obniżenie mocy umownej nie zmienia mocy przyłączeniowej: jeśli produkcja wzrośnie, firma wraca do wyższej mocy umownej zwykłym wnioskiem, bez nowych warunków przyłączenia, dopóki mieści się w mocy przyłączeniowej (pkt 3.2.8 taryf). Różnicę między obiema mocami opisujemy w artykule o mocy umownej i mocy przyłączeniowej.

Rozporządzenie pozwala też zamówić moc łącznie dla dwóch lub więcej miejsc dostarczania, jeśli umowa nie stanowi inaczej (§ 18 ust. 6). Taryfy operatorów przewidują jednak zamawianie mocy osobno dla każdego przyłącza (pkt 3.2.2 taryf), więc taki wariant trzeba uzgodnić z operatorem. Jak złożyć wniosek, w jakim terminie i ile kosztuje zmiana, opisujemy w artykule o zmianie mocy umownej.

2. Zamów różną moc w poszczególnych miesiącach

Taryfy pięciu największych operatorów dopuszczają różną moc umowną w okresach nie krótszych niż miesiąc (pkt 3.2.3, w Enerdze 4.2.3). Taki wariant pomaga firmom, których szczyt zależy od pory roku:

• chłodnie i przetwórstwo spożywcze: najwyższy pobór latem albo w sezonie zbiorów;
• obiekty z ogrzewaniem elektrycznym albo pompami ciepła: najwyższy pobór zimą;
• produkcja sezonowa: kilka miesięcy pełnej pracy i kilka z przestojem.

Moc na kolejny rok zamawia się w terminie z umowy: w Tauronie i Enerdze do 30 września, w PGE i Enei do 31 października, w Stoenie do 1 listopada. Formularz PGE ma osobną kolumnę na każdy miesiąc, a Energa zgadza się na moc sezonową po uzgodnieniu. W Tauronie umowa dla grup A i B stosuje przy mocy różnej w miesiącach współczynnik korygujący, więc przed zamówieniem trzeba porównać koszt obu wariantów.

3. Rozłóż w czasie pracę dużych odbiorników

Operator rozlicza średnią moc z kwadransa, więc liczy się to, ile dużych odbiorników pracuje razem przez kilka minut, a nie chwilowy prąd rozruchu. Rozruch silnika trwa kilka sekund i w średniej z 15 minut prawie znika. Dlatego układy łagodnego rozruchu i falowniki chronią sieć i zabezpieczenia, ale same mocy umownej nie obniżają.

Szczyt tworzą odbiorniki, które przez kilkanaście minut pracują jednocześnie:

• piece, nagrzewnice i suszarnie: nagrzewanie kilku urządzeń naraz po przerwie albo na początku zmiany;
• sprężarki: kilka sprężarek załączanych jednocześnie przy spadku ciśnienia;
• chłodzenie i klimatyzacja: praca wszystkich agregatów w najcieplejsze godziny;
• ładowanie wózków widłowych i aut elektrycznych: podłączanie całej floty o tej samej godzinie.

Przykład: dwa piece po 150 kW nagrzewane jednocześnie przez 30 minut dają w dwóch kwadransach 300 kW, a nagrzewane jeden po drugim 150 kW. Zakład, który ma rezerwę czasu w procesie, może więc obniżyć szczyt samą zmianą kolejności uruchamiania.

4. Zainstaluj automatyczną kontrolę mocy

Sterownik mocy (strażnik mocy, system zarządzania energią) mierzy pobór w bieżącym kwadransie i przewiduje jego średnią na koniec 15 minut. Gdy prognoza zbliża się do mocy umownej, odłącza na kilka minut odbiory, które mogą poczekać bez szkody dla procesu:

• ogrzewanie i podgrzewacze wody z zapasem ciepła;
• chłodnie i klimatyzację, w których temperatura zmienia się wolno;
• sprężarki pracujące na zbiornik sprężonego powietrza;
• ładowarki pojazdów.

Sterownik pozwala obniżyć moc umowną blisko rzeczywistego szczytu bez ryzyka przekroczeń. Chroni też przed opłatą za przekroczenie, którą operator liczy od dziesięciu największych nadwyżek w miesiącu; opisujemy ją w artykule o przekroczeniu mocy umownej. W firmie usługowej przekroczenia mocy 200 kW kosztowały 6 520 zł rocznie.

5. Ogranicz szczyt magazynem energii albo fotowoltaiką

Magazyn energii obniża moc pobieraną z sieci, oddając energię w czasie szczytu. Jego pojemność musi pokryć nadwyżkę przez cały czas jej trwania: ścięcie szczytu o 100 kW przez godzinę wymaga 100 kWh, a przez trzy godziny 300 kWh. Magazyn opłaca się więc przy krótkich, rzadkich szczytach. W naszym zakładzie przemysłowym magazyn 250 kW / 500 kWh, pracujący też na różnicach cen RDN, dawał 18 760 zł rocznie przy koszcie ok. 750 000 zł, czyli zwracał się ok. 40 lat.

Fotowoltaika obniża pobór z sieci tylko w godzinach produkcji energii. Jeśli najwyższy szczyt przypada rano przed wschodem słońca, wieczorem albo zimą, instalacja PV go nie obniży, a moc umowna jednakowa we wszystkich miesiącach obowiązuje także w grudniu. PV pomaga obniżyć moc umowną w zakładach, których szczyt przypada w słoneczne godziny, najlepiej przy mocy różnej w poszczególnych miesiącach.

Od którego sposobu zacząć?

Operatorzy nie pobierają opłaty za samą zmianę mocy umownej w granicach mocy przyłączeniowej. W naszych analizach zaczynamy od profilu 15-minutowego: w trzech case studies sam wniosek do operatora obniżał koszt o 51 900 do 72 888 zł rocznie bez żadnej inwestycji. Zmniejszenie mocy podnosi składnik stały stawki sieciowej o 10% za okres korekty (§ 54 ust. 2 rozporządzenia taryfowego). Energa, Enea i Stoen stosują tę dopłatę przy zmianie w trakcie roku albo po terminie rocznego zamówienia, więc najtaniej obniżyć moc w zamówieniu na kolejny rok.

Chcesz wiedzieć, o ile możesz obniżyć moc umowną?

Wyślij nam kontakt i krótko opisz swoją sytuację. Z profilu 15-minutowego za 12 miesięcy policzymy bezpieczną moc umowną, roczną oszczędność i to, które szczyty da się ściąć zmianą harmonogramu.